ФИФА-ның $10 миллиардтық уәдесі: ақша футболды дамыта ма, әлде тағы да жоғала ма?
Футбол әлемінде мұндай жаңалық сирек естіледі, бірақ бұл жолғысы шынымен ауқымды. ФИФА әлем чемпионатының коммерциялық үлесін жекеменшік инвесторларға сатып, содан түскен қаражатты федерацияларға бөлуді ұсынып отыр. Айтылатын сома — 10 миллиард доллардан асады. Алғаш қарағанда бұл футболды дамытудың теңдессіз мүмкіндігі сияқты көрінеді. Алайда тарихқа көз жүгіртсек, мұндай уәделердің артында үлкен сұрақ тұрғанын байқаймыз: ақша нақты кімге, нақты неге жұмсалады?
Конфедерациялардың реакциясы әртүрлі. УЕФА бұл жоспарға ашық қарсылық білдірді, өйткені ол еуропалық футболдың коммерциялық құрылымын бұзуы мүмкін. КОНКАКАФ сақтықпен қарайды, АФК болса өзімен ешкім кеңеспегеніне наразы. Ал африкалық конфедерация КАФ әзірге үнсіз. Бұл үнсіздік кездейсоқ емес шығар — Азия мен Африка тарихи тұрғыда Инфантиноның ең берік тірегі болып келеді. Қосымша қаражат осы саяси адалдықты одан әрі бекіте түсуі ғажап емес. Инфантиноның Дональд Трамппен жақындығы туралы әңгімелер — соның ішінде Фоларин Балогун ісі аясында айтылған болжамдар — көлеңке түсіргенімен, қаржылық жәрдем Куала-Лумпур мен Каирдегі наразылықты басу тәсілі ретінде қаралуы мүмкін.
Бірақ негізгі мәселе саясатта емес, бақылауда. Бүгінде ФИФА федерацияларының тек бестен бір бөлігі ғана өз шығыстары бойынша аудиттен өткен есеп береді. Қалғаны туралы нақты ештеңе білу қиын. Ал нақты ештеңе білмеу — бақылаусыз қалуды білдіреді.
Мысал жеткілікті. Нигерия федерациясы 2015–2025 жылдар аралығында ФИФА мен КАФ тарапынан 20 миллион доллардан астам даму гранты алды делінеді, бірақ бұл қаражаттың қалай жұмсалғаны туралы тиісті есеп жоқ. ДР Конго федерациясының экс-президенті ФИФА қаражатынан 1,3 миллион доллар иемденгені үшін сотталды. Бангладештегі жағдай тіпті таңғаларлық: 2016–2022 жылдары футбол жобаларына бөлінген 7 миллион доллардың небәрі 620 мың доллардайы ғана нақты пайдаланылған. КАФ өкілі Мусу Билити қаражатты иемденгені үшін 2019 жылы 10 жылға шеттетілді, ал непалдық Ганеш Тхапа лауазымын теріс пайдаланғаны үшін 2015 жылы дәл сол мерзімге тыйым салынды.
Бұл жағдайлар бір-бірінен алшақ елдерде болғанымен, ортақ сурет көрсетеді: ФИФА қаражатын бақылау жүйесі әлсіз, ал жауапкершілік көбіне тек нышан түрінде ғана жүзеге асады. Сондықтан 10 миллиард доллардың инфрақұрылымы дамымаған елдерге шынымен пайда әкелуі мүмкін екенін жоққа шығармаймын — стадион салу, жаттықтырушылар даярлау, жастар академияларын ашу секілді бағыттарда бұл қаражат үлкен серпін бере алады. Бірақ бұл мүмкіндік нақты бақылаусыз, тек ниетпен ғана орындалмайды.
Менің пікірімше, талқылаудың ең құнды нәтижесі — ақшаның өзі емес, содан туындаған ашықтық талабы болуы керек. Егер бұл жоспар федерацияларды міндетті аудитке, ашық есеп беруге және тәуелсіз бақылауға көшуге түрткі болса, ФИФА-ның чемпионаттағы үлесін сатуы футбол тарихындағы ең пайдалы шешімдердің біріне айналуы мүмкін. Ал егер бәрі бұрынғыдай — үлкен сандар мен үлкен үнсіздіктен тұратын болса, онда 10 миллиард доллар да, 10 цент те ештеңені өзгертпейді.
Талдау идеясының дереккөзі: The Guardian
